Jelito drażliwe

Zespół jelita nadwrażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome, IBS; ZJN) to jedna z najczęstszych stawianych diagnoz na świecie. W moim gabinecie oczywiście przyjmuję pacjentów z takim rozpoznaniem, ale wiele osób podczas wywiadu zdrowotnego mówi i problemach z trawieniem, wzdęciami, uczuciem pełności oraz występowaniu biegunek i zaparć. Nieprawidłowa dieta jest jednym z powodów występowania tych dolegliwości, dlatego też odpowiedni dobór produktów stanowi zarówno prewencję, jak i leczenie tego schorzenia. Terapia zespołu jelita drażliwego wymaga indywidualnych zaleceń żywieniowych, które biorą pod uwagę samopoczucie, preferencje oraz możliwości przygotowywania posiłków przez pacjenta.

Zalecenia żywieniowe zmniejszające dolegliwości zarówno w postaci zaparciowej, jak i biegunkowej zespołu jelita nadwrażliwego:

  • małe posiłki, spożywane regularnie o stałych godzinach;
  • ograniczenie smażenia na korzyść gotowania, pieczenia i duszenia;
  • dbanie o świeżość posiłków w celu zmniejszenia ryzyka dodatkowych zatruć, odpowiednie przechowywanie żywności;
  • wybór produktów spożywczych, które zawierają jak najmniej dodatków, czytanie etykiet;
  • unikanie produktów o działaniu wzdymającym, szczególnie w postaci surowej (cebula, czosnek, kapusta, jajka, papryka);
  • ograniczenie spożycia mleka, zwłaszcza przy występowaniu nadwrażliwości na laktozę;
  • ograniczenie lub całkowita eliminacja kawy i mocnej herbaty, które nasilają kurczliwość jelita;
  • eliminacja środków konserwujących zawierających benzoesan o działaniu prozapalnym;
  • eliminacja tłustych pokarmów, żywności przetworzonej i produktów fast food.

Osoby z zespołem jelita nadwrażliwego bardzo często borykają się z problemem nadmiernego gromadzenia się gazów w przewodzie pokarmowym i wzdęciem brzucha, co bardzo utrudnia prawidłowe funkcjonowanie często już od początku dnia. W tym przypadku pomocne będą:

  • regularne spożywanie posiłków, bez pośpiechu, przy stole;
  • dokładne i bardzo powolne przeżuwanie pokarmu;
  • niepopijanie posiłków, picie bardzo powoli, małymi łyczkami;
  • unikanie płynów gazowanych, w tym gazowanej wody;
  • unikanie rozmów podczas jedzenia;
  • wyeliminowanie żucia gumy, ssania twardych cukierków;
  • ograniczenie spożycia tłuszczu zwierzęcego, a zwłaszcza serów pleśniowych i twardych;
  • eliminacja cukru z diety pod każdą postacią (owoce zawierające fruktozę w zależności od tolerancji, ale konieczne wykluczenie soków owocowych);
  • regulacja udziału błonnika pokarmowego (przy nasilonych wzdęciach i biegunkach małe spożycie, zaś podczas zaparć większe);
  • unikanie produktów ciężkostrawnych (jak w postaci biegunkowej);
  • bardzo często ulgę przynosi eliminacja laktozy oraz – przy potwierdzonej nietolerancji – również glutenu;
  • stosowanie pieczenia, gotowania zamiast smażenia;
  • regularna aktywność fizyczna, masaże brzucha, ciepłe kąpiele;
  • pomocne w absorpcji substancji lotnych i zapachu są: szpinak, sałata, pietruszka, borówka oraz jogurt naturalny;
  • prowadzenie dzienniczka żywieniowego i stopniowe wprowadzanie produktów, które mogą powodować wzdęcia;
  • mimo uporczywych wzdęć należy dbać o urozmaicenie posiłków w celu uniknięcia niedoborów pokarmowych;
  • należy bezwzględnie unikać spożywania piwa.

Szczegółowe zalecenia doboru produktów spożywczych obejmują w przypadku zaparć dietę bogatą w błonnik pokarmowy, zaś biegunek – dietę lekkostrawną.

Dieta FODMAP jest w tej chwili jedynym udokumentowanym w badaniach, zalecanym postępowaniem dietetycznym, przynoszącym korzyści znacznej grupie pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego oraz zespołem SIBO (przerostu bakteryjnego). Są to schorzenia zwykle występujące jednocześnie. Dieta ta polega na eliminacji produktów bogatych w fermentowane oligo, di i monosacharydy oraz poliole. Produkty bogate w cukry bardzo szybko ulegają fermentacji i nie są prawidłowo wchłaniane w jelicie cienkim, następnie przechodzą do jelita grubego w dużym stopniu niestrawione. Niestrawione produkty zostają spożytkowane przez drobnoustroje, które fermentują je i wytwarzają wodór, dwutlenek węgla i metan. Prowadzi to do nieprzyjemnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych.

 

dr Hanna Stolińska

Doktor nauk o zdrowiu, dietetyk kliniczny